Alexa bezoekt haar broer Sven en ouders nadat ze tien jaar niet meer in Amsterdam is geweest, doordat ze in New York is gaan wonen en werken. Ze merkt dat er in de tussentijd heel wat is veranderd (zie de tijdslijn onderaan).

Hannah Biemold
Michelle Lentz
Maarten Wierda

8 oktober 2017- 4.29 PM – Schiphol Arrival Gate

Nerveus draait hij de Gaulloise tussen zijn vingers door. Het is tien jaar geleden sinds ze vertrok, hoe zou ze er nu uitzien? Hij haalt zijn hand door zijn toch al warrige haar. Dan ziet hij haar en zwaait. Alexa zwaait terug. ‘Svennemans, how are you?’ Ze omhelzen elkaar. ‘Goed, goed’. ‘Business as usual.’

Gezamenlijk lopen ze naar de grote hal om de trein naar Amsterdam Centraal te pakken. Net als Sven op de roltrap naar de perrons stapt, gaat er een alarm af. WIIEE!! De glazen deur klapt voor Alexa dicht. Ze wordt door het ID systeem niet herkend en geweigerd. Achter haar staan reizigers te morren of ze na zes jaar nog niet weet dat je getagged moet zijn voordat je aan het openbaar vervoer kan deelnemen. Ze gaat ze uit de weg. Sven neemt de roltrap weer omhoog. Alexa, ‘Wat is dit voor onzin?’ ‘Sorry, glad vergeten. Je moet gechipt zijn, een chip dat linkt aan het nationale datasysteem.’ Ze draait met haar ogen ‘Fantastic, the continuous survival of Deleuze.’

5.35 PM – Sprinter Schiphol- Amsterdam Centraal Station

Met hoge snelheid rijdt de Sprinter naar Centraal. Alexa en Sven zitten in hun individuele coupé. Alexa wrijft over haar linker voorarm. ‘Zachtzinnig was anders. Deze martelgang ondergaat iedereen?’ Sven lacht. ‘Jullie Yankees zijn zo kleinzerig. Misschien verzacht Katie Melua de pijn een beetje.’ Met luide stem schijnbaar pratend in het niets: ‘Muziek. Katie Melua. Shuffle.’ Uit de luidsprekers klinkt If you were a sailboat. Sven’s RFID is gekoppeld aan het internet dat weer is gekoppeld aan LastFM en alles bijhoudt waar hij naar luistert, een database opstelt. ‘Nadat de Noord Zuidlijn in gebruik werd genomen in 2011 bleek de invoering van de OV chipkaart niet voldoende.’ Een fel herfstzonnetje schijnt door het raam naar binnen, automatisch gaat het zwarte zonnescherm naar beneden. ‘Rottigheid alom op de verschillende perrons, dat eindigde met een dode. Registratie is sindsdien voor iedereen vereist die gebruik maakt van het openbaar vervoer. Er zijn groeperingen ontstaan die zich hiervan proberen te onttrekken, maar het is net als met de pinpas, als je er geen gebruik van wil maken, maak je het jezelf wel onnodig moeilijk.’ Alexa staart naar de nog steeds fiere Westertoren. ‘En ik maar denken dat London de stad van Big Brother was.’

6.02 PM – Centraal Station

‘Lopen of de metro?’ Haar fronsend zien kijken naar haar NoShou zegt genoeg. ‘Follow me’. Het Centraal Station is absoluut verbeterd in de tien jaar dat ze hier niet meer is geweest. Die vreselijke houten muren voor de verbouwing zijn weg, het historische plafond is weer zichtbaar en die afschuwelijke gele kaartautomaten zijn verdwenen. Cuypers kan trots zijn. De enige beveiliging en- betaling benodigdheden zijn de ingebouwde RFID lezers in de deuren van het gebouw voor algemene identificatie evenals in de treinen/trams om het bedrag van de rekening af te kunnen schrijven.

6.09 PM – Metro 52

‘Dit is metro 52 richting Amstelveense weg’ De stem is in ieder geval in de tien jaar geen spat veranderd, gelukkig. De witte lichtbalken flitsen voor de ramen langs. Ze zitten tussen werkenden, studenten, toeristen en vrijbuiters ingeklemd. Bang om te vallen is hier geen issue. ‘Vroeger nam ik altijd de tram naar het Spui.’ Sven schudt meewarig zijn hoofd, ‘vroegâh ja. Sinds jij weg bent gegaan naar de Big Apple is er heel wat veranderd. Hirshi Ali ging terug naar The States waar ze via sponsors haar eigen beveiliging regelde. Met het geld dat het rijk overhad, kreeg de stad eindelijk de uitstraling die ze verdiende.’ Alexa weet niet hoe ze op deze opmerking moet reageren. Sven, ‘Geintje, we hebben allemaal diep in de buidel moeten tasten, maar we hebben dan ook absoluut waar voor ons geld gekregen. Let maar op.’

6.16 PM – Amsterdam Centrum

Met open mond staat Alexa op de Dam om zich heen te kijken. ‘Je hebt er intelligenter uitgezien zus.’ Het kan haar niets schelen. Niets kan overtreffen wat ze op dit moment ziet. Het Spui dat er ooit uitzag als een bouwput is weer één met het Damrak. Er zijn geen trams, auto’s of taxi’s te bekennen. De trams rijden in een cirkel om het centrum heen en kunnen op elk gewenste plek stoppen of mensen oppikken, ook taxi’s kunnen ook pas buiten het centrum worden aangehouden. Vanaf het centraal station tot aan het Muntplein loopt een strook groen; bomen, struiken etc. dat aan weerszijde bestraat is en alleen begaanbaar voor voetgangers en een smal pad voor fietsers. ‘Het lijkt Barcelona wel, de Amsterdamse Ramblas.’ Ze lopen naar het Nationaal Monument. ‘Het milieu heeft weer meer prioriteit gekregen bij het stadsbestuur, en hoe vind je het?’ Ze gaan zitten op een van de bankjes die zich aan hun houding aanpast. Alexa, ‘Ongelofelijk mooi, back to basics, maar wel met alle technologie aanwezig, onder de grond of aanwezig in de gebruiksvoorwerpen zelf.’ Haar hand glijdt over de stalen bank. ‘New York is wat dat betreft nog steeds hetzelfde als in 2007. De groei van het aantal inwoners, vooral door immigratie en de aanhang naar het Taylorisme zorgt ervoor dat alles wat door mensen gedaan kan worden ook door mensen wórdt gedaan. Deze veranderingen hier had ik echt nooit verwacht.’

Mark

Opeens komen er twee jongens van een jaar of zestien rakelings langs hen heen rennen . ‘Daar! rennen kom op! Nog ééntje te gaan en we zijn de anderen voor. De laatste bom onschadelijk maken en we zijn de eerste in onze pool.’ Niet begrijpend verdraait Alexa haar nek bijna terwijl ze, ze na kijkt. ‘Bom?’ Sven lacht, ‘ja het is een spel. Het heet TagM je kunt het spelen als je MARK opgaat.’ Het is een soort Lasergame maar dan doormiddel van tags.

Nu is Alexa helemaal de kluts kwijt. Sven; ‘Je kent het netwerk MARK toch wel?’ Alexa; ‘Ja duh, maar ik heb ze nog nooit dit spel zien spelen. Dan moet je toch eens je ogen open doen zus. Zoals je weet is MARK de verbinding tussen de fysieke en digitale wereld is, je kunt de gehele wereld om je heen annoteren en je tegelijkertijd laten informeren, we zijn dus niet meer gelimiteerd tot het oubollige en vooral statische internet.’ Jongeren en kunstenaars bedenken nu ook manieren om MARK op een nog niet bedachte manier te gebruiken, als kunst of manieren om zinloos geweld een stem te geven. Alexa enthousiast; Wat tof! Zelf gebruik ik het alleen als ik in een vreemde stad naar de wc moet, of aan anderen wil laten weten of het eten in een restaurant al dan niet de moeite waard is.’ Sven; ‘ik hoor het alweer, mevrouwtje heeft trek.’ Lachend staan ze op en lopen richting het PC Hoofthuis.

6.43 PM – AH

PiepPiep. Sven pakt zijn mobiel uit zijn binnenzak. ‘Kijk, zo werkt mijn MARK profiel.’ Ze kijken samen naar het beeldscherm; AH Bonusaanbieding; vandaag twee pakken AH koffie voor de prijs van 1. Alexa ‘Gewoon ordinaire reclame dus.’ Ze lopen de trap op. ‘Nee, ook voor ons zelf, reclames en berichten zijn veel persoonlijker geworden. Koopjes zijn gemakkelijk te vinden, het is tevens een snelle manier van met elkaar communiceren door tags te sturen die niemand anders kan accessen. Mam kocht laatst zo’n lelijke lamp van Tiffany die een andere user en waarschijnlijk gek van Tiffany voor haar had getagd. Hij had hem al.’ Sven maakt een die is gek beweging door met zijn wijsvinger tegen zijn voorhoofd te tikken. Alexa; ‘mama die MARK gebruikt, de wonderen zijn de wereld nog niet uit. Sven geeft de man van de daklozenkrant een euro. ‘Ze hadden een overeenkomst in hun profiel. Mam was extatisch, je had haar moeten zien. Ze lopen de warmte van de winkel binnen. Sven ‘Laten we even snel die aanbieding gaan halen, ik lust wel een sterke bak koffie.’

6.43 PM – Singel

Via de Raadhuisstraat lopen ze naar Sven’s appartement aan de Singel. Als ze de straat willen oversteken, worden ze bijna overreden door een kudde knalrode fietsen waarvan hun berijders in pak zijn gestoken. Ze krijgen een aantal verwensingen naar hun hoofd geslingerd. Alexa sarcastisch, ‘Gelukkig hebben ze de Amsterdamse mentaliteit nog behouden, ik miste al iets. Zijn rode fietsen hier de nieuwe rage? Sven opent zijn voordeur. ‘Soort van, het is de herinvoering van het witte fietsenplan uit de jaren zestig. Door de stad verspreid staan stallingen waar je na registratie en het betalen van een borg de fiets kunt ontgrendelen en door heel Amsterdam kunt cruisen.

Hij helpt haar koffer de trap op tillen. ‘Het werkt perfect, zelfs als heel de stad door een stroomstoring plat ligt en je geen eigen vervoermiddel hebt, kun je overal komen. Ze hangen de jassen op aan de kapstok. ‘Koffie?’ Alexa loopt naar het raam. ‘Lekker. Langs de gracht ziet ze nog meer rode fietsen langs komen. In de stalling om de hoek staan een aantal groene, ten teken dat ze beschikbaar zijn. ‘Zijn de fietsen niet erg diefstal gevoelig, als iedereen ze kan pakken?’ Sven komt terug met twee koffie, ze gaan zitten aan de salontafel. ‘Daar hebben ze aan gedacht, ze zijn uitgevoerd met GPS zodat de centrale altijd weet waar ze zijn. Daarbij komt dat ze Amsterdam niet kunnen verlaten. Buiten de ring blokkeren simpelweg de wielen wat ook gebeurt wanneer men het slot probeert open te breken. Maar genoeg over het fietsenplan, wil je nog douchen voordat we gaan?’

7.58 PM – Autoweg/Broek in Waterland

Met tachtig kilometer per uur rijdt de Ford Mondeo door het polderlandschap. Alexa, ‘dus iedereen met een rijbewijs kan zo’n smarttaxi huren?’ Sven, ‘Als je een rijbewijs en geld hebt wel ja. Doordat iedereen deze taxi kan lenen evenals het fietsenplan zijn de parkeerproblemen in Amsterdam grotendeels opgelost. De auto’s worden ook van binnen automatisch individueel op de gebruiker ingesteld, wat ideaal is.’ De standaard ingebouwde TomTom geeft aan dat het nog vijf kilometer is naar Broek in Waterland. ‘Qua huur en veiligheid werkt het hetzelfde als de fietsenverhuur.’ Sven parkeert de wagen in de parkeerhaven, een paar straten van hun ouderlijk huis af.

Als ze uitstappen licht de straat onder hun voeten op. Een iedere stap die ze nemen wordt verlicht. Haar vragende gezicht wordt door Sven beantwoord. ‘dit is in plaats van de lantaarnpalen, deze waren niet milieuvriendelijk en hielpen niet preventief bij misdaadbestrijding. Op de snelweg hebben we ze nog wel anders zou het levensgevaarlijk worden.’ Aan het eind van de straat zien ze een man met een hond op hun aflopen, alleen bij de man licht de straat op. ‘Het idee is dat men nu altijd zichtbaar is, zoals je ziet werkt het vanaf 35 kilo, anders zou bij elk takje de straat in een disco veranderen. Ze werken op lichtstraling die overdag op de cellen vallen.’ Door het tuinhekje lopen ze naar de voordeur. Hun moeder doet open. ‘Hé lieverd, geeft haar een zoen, ‘en… nog wat veranderd in de tussentijd dat je weg bent geweest?’

 In onze presentatie willen wij (Hannah, Maarten en ik) ons netwerk MARK (former APA) presenteren aan de hand van unscripted gebruik.

Wij zullen student onderzoekers representeren die veldwerk verricht hebben door bij een tweetal (misschien meer) groepen te hebben meegelopen bij hun gebruik van MARK. Wij hebben hier korte docu’s van gedraaid.

Opzet:

1) Introductie: 2017 hoe zijn de ontwikkelingen omtrend MARK gelopen en tevens de bredere maatschappijcontext?

2) Scripted: Hoe is MARK bij de Amsterdammers bevallen, zijn ze erover te spreken hoe beinvloedt het hun dagelijke omgang van zaken etc. Hiervoor zullen we straatonderzoek (interviews) verrichten.

3) Technisch en Sociale specificatie werking van MARK

4) Unscripted: Wat is het gebruik dat niet werd verwacht, hoe is dit ontstaan en wat voegt het toe aan het al bestaande netwerk?

5) Uitwerking scripted en unscripted gebruik en ervaring in de maatschappij, waar kan het nog meer toebijdragen?

6) Conclusie

Dus niet meer bij het dichterbij komen van de deadline de stap van haar gebruikers weglaten en als designer, zelf de mogelijke wensen en gebruiken bedenken. Bill Moggridge laat door vele voorbeelden zien wat de mogelijkheden zijn om deze pitfalls te vermijden.

Zo geeft hij het voorbeeld van de speelkaarten. Om beter te kunnen ontwerpen werd een set kaarten voorgesteld; een ieder kaart is uitgerust met een bepaalde visie. Op deze manier wordt er op allerlei manieren door de mogelijkheden gegaan, krijgt cirkelredenering geen kans.

Verder gebruikt hij voorbeelden in de praktijk van design door te werken met prototypes. De conclusie is dat prototypes simpel maar werkbaar moeten worden gehouden om zo flexibel mogelijk te zijn. Veel fouten maken is niet erg, dan komt de uiteindelijke oplossing ook sneller, ten minste dat mag worden verwacht. Ook dienen de prototypes experienced te zijn, dus gesitueerd in een context waarin ze zullen worden gebruikt. Laat mogelijke gebruikers ze uitproberen, luister naar ze en speel daar op in.

Het interessante aan Moggridge tekst is de frisse manier van het kijken naar ontwerp problemen. Het feit blijft echter wel dat ontwerpers zich steeds meer aan de wensen van de gebruiker probeert aan te passen, maar dat de keuze om een dat product te maken nog steeds vooral wordt gepushed. Grote bedrijven die consumenten opleggen (lees aanvoelen) wat ze graag willen hebben. Dit is al jaar en dag de gangbare praktijk maar wordt door de vele nichemarkten gelukkig steeds minder. Dus de ontwikkeling in design zoals Moggridge schept is fantastisch maar zou nog zoveel beter zijn als het breder werd getrokken. Als alle belangrijke beleidszakelijke beslissingen werden benaderd aan de hand van de gemodificeerde speelkaarten in plaats dat de hoogste macht geldt.

In het eerste hoofdstuk; De wetenschap van het konkrete behandeld Lévi- Strauss de verspreid wonende stammen over de aarde en meer specifiek hun kennis over hun directe omgeving.

Hierbij gaat het over de naamgeving aan de individuele soorten als wel het herkennen en benoemen van hun opbouw. Het gaat hem vooral om de zogenaamde tweedeling magisch denken van de stammen en de wetenschap zoals die bedreven wordt in de ‘beschaafde wereld’. Voor beide denkmethodes valt wat te zeggen, de eerste is niet ondergeschikt aan de tweede wat vaak verondersteld word. Het is een andere manier van benaderen, categoriseren. Mythisch denken kan gelijkgesteld worden met de knutselaar die van alles en nog wat verzameld en bij elk nieuw project weer op de voorhanden zijnde gereedschappen moet kiezen, herorganiseren terwijl de ingenieur gereedschap enkel en alleen voor hun specifieke ontwerpdoel gebruikt. Hij heeft daar immers het geld en de expertise voor.

Zoals Lévi- Strauss het nog abstracter stelt; de knutselaar werkt met tekens, staan in een vaste context en de ingenieur werkt met begrippen, een oneindige hoeveelheid mogelijkheden staan tot zijn beschikking. De knutselaar/stamlid werkt met opgedane kennis van voorheen en anticipeert met de kennis/gereedschap dat hij al heeft. De ingenieur/wetenschapper werkt met het oog op het nieuwe, datgene wat nog komen gaat.

Lévi- Strauss heeft op deze manier in zijn tekst op een haast lyrische manier duidelijk gemaakt dat de twee methodes geen werelden apart zijn maar op elkaar berusten. Zonder het een kan de ander niet bestaan.

Flusser beschrijft hoe de gereedschappen van de mensheid steeds meer black boxes worden, we begrijpen ze steeds minder en ze werken steeds beter. Beter dan wij ooit kunnen worden.

Dit klinkt nogal negatief, alsof machines de mens over neemt. Het is heel interessant om over deze ontwikkeling van het apparatus na te denken maar dat een camera beter werkt dan een fotograaf zelf ooit zou kunnen is niet iets slechts. Een hijskraan kan immers ook veel beter en meer tillen dan de sterkste man van Nederland of de sterkste man van De Wereld ooit zou kunnen. Het is een ontwikkeling waar niet aan valt te ontsnappen. Computers hebben meer rekenkracht dan wij ooit zullen hebben, maar agency is nog altijd iets anders.

Vilém Flusser
Het Onding (informatie)

Vroeger hadden mensen producten die waarde hadden of waardeloos waren, hoe dan ook waren ze tastbaar en duidelijk. Met de komst van het informatietijdperk is informatie het nieuwe immateriële materiaal. Het gaat om symbolen, teksten, ervaringen etc. De homo ludens wil spelen, niet meer werken. Waarom zouden we ook? De apparatussen kunnen het immers veel beter dan wij ooit zouden kunnen. In dit opzicht is deze ontwikkeling niet meer dan een logische deductie van de komst van apparatussen. Halleluja, werken is verleden tijd. O nee, we werken wel maar bestempelen het als spelen. Flusser heeft in veel opzichten gelijk maar dat alle mensen alleen nog maar lol hebben en willen ervaren is wel erg kort door de bocht. Wij in de Westerse wereld hebben daar inderdaad meer de neiging tot, maar de vele fabrieken in China spreken toch een duidelijk andere taal. Daar zijn mensen/kinderen nog erg homo faber achtig bezig.

Shirky geeft het voorbeeld van Teachers on the Run, de niet professionele versie van RateMyProfessors.com. Shirky vraagt zich af hoe het komt dat het zo succesvol is. het antwoord hierop is simpel; het is het sociale aspect. Mensen kennen elkaar en verspreiden het woord waardoor het steeds groter wordt. Zoals hij zelf zegt;”Most software gets only a few users for a short period; why not take advantage of designing with that in mind?” Shirky geeft hiermee aan dat er andere manieren zijn om naar software te kijken, met de ontwikkelingen nu aan de gang als uploaden, downloaden, bloggen etc. is dit absoluut geen wereldvreemde ontwikkeling. Het is een bepaalde manier van kijken dat ervoor zorgt dat dit soort ontwikkelingen ontstaan, zelf denkt Shirky niet dat het groot zal worden. Met de longtail bij het web 2.0 is dit allang niet meer noodzakelijk. Alle kleine beetjes helpen.

Chalmers e.a zijn voorstanders van Mark Weiser, dat het lastig is om systemen zichzelf te laten zijn gezamenlijk met anderen en dan ook nog op een manier dat het gebruikers niet afschrikt met de hoeveelheid informatie die er dan moet worden getoond.

Ze zijn ambigue in deze tekst, aan de ene kant stellen ze dat seams/naden goed zijn om te bekijken hoe er anders naar systemen gekeken kan worden, dus effectief gebruik maken van niet helemaal soepel lopende netwerken, techniek etc. Aan de andere kant zijn ze ook advocaten van seamlessnes design, dat het niet zichtbaar moet zijn, geen ruptures te zien zijn. Hun uiteindelijke standpunt is dat voor welk design men ook kiest, ze altijd gebruikt moeten worden voor het uiteindelijke doel. Is dat niet een van de ijkpunten van design? Dat het ingezet wordt waar het voor wordt bedoeld? Vooral de seamlessnes elementen vond ik interessant, zoals het CYSMN spel omdat van de gebreken van techniek iets positiefs uit gaat. Niet alles hoeft perfect als we er maar creatief mee om gaan.